Concert: Psallentes o.l.v. Hendrik Vanden Abeele

12 februari 2006
10:00


Onze-Lieve-Vrouwekapel van het Elzenveld

Kaart wordt geladen...

Concert: Psallentes o.l.v. Hendrik Vanden Abeele

 

CORPUS CHRISTI
FÊTE-DIEU
LUIK, SAINT-MARTIN, 15de EEUW

Toelichting
Met het project CORPUS CHRISTI presenteert het gregoriaans ensemble Psallentes een concertprogramma rond het typisch Luikse liturgische feest van het Heilig Sacrament, in de Luikse regio best bekend als ‘Fête-Dieu’. Bij de instelling van het feest te Luik in 1246 speelde de heilige Juliana een belangrijke rol. Meer dan dertig jaar eerder al had zij een visioen gehad van een onvolledige maan: naderhand zou zij inzien dat dit een boodschap was betreffende een onvoltooide liturgische cyclus, en dat met name een feest rond het Heilig Sacrament ontbrak. Het was de jonge en eenvoudige monnik Jean de Cornillon die aan het werk gezet werd om dit nieuwe feest in een officie gestalte te geven.
Zoals gebruikelijk in die tijd waren teksten van kerkvaders als Ambrosius en Augustinus de belangrijkste voedingsbodem voor het liturgisch programma van het officie. Naast kerkvaders kwamen ook meer eigentijdse auteurs aan bod, zoals Alger de Liège en Pierre Lombard.
Op het muzikale vlak vertrok Jean vanuit een programma dat ook in andere officies reeds toegepast was: de antifonen volgen de nummering van de modi. Eerste antifoon eerste modus, tweede antifoon tweede modus, enzovoort. Het werd een soepel, verzorgd en expressief officie, een interessante getuige van de Luikse muzikale traditie.
Het officie van Jean kende goede verspreiding in het bisdom Luik, en ook richting Duitsland, Moravië, Polen….. Nog in dezelfde 13de eeuw schreef Thomas van Aquino een officie voor hetzelfde feest. Dit werd al gauw het universele officie van Corpus Christi, ook al werd Jeans officie in de Luikse Saint-Martin zeker tot in de 16de eeuw gezongen.

De bronnen
De meest volledige originele bron voor het officie van Jean de Cornillon is een handschrift uit Tongeren (ca. 1300), dat in de Koninklijke Bibliotheek van Den Haag bewaard wordt, onder het nummer 70 E 4. In net hoefnagelschrift staan er de antifonen en responsoria, de hymnen en een sequens uitgeschreven. Het handschrift is rond de Tweede Wereldoorlog bestudeerd door Lambot en Fransen, twee Benedictijnse monniken van Maredsous.

Artistieke aanpak
Uitgangspunt is dat we een impressie geven van het officie-gebeuren op Sacramentsdag, 15de eeuw, in de Saint-Martin te Luik.
Uit het ruime aanbod van officie-gezangen wordt een bloemlezing gemaakt. In de bloemlezing wordt gestreefd naar een logische inhoudelijke opbouw en de afwisseling van verschillende texturen op het muzikale vlak.
Een kleine groep professionele stemmen gaat met het materiaal aan de slag en komt onder leiding van Hendrik Vanden Abeele tot een historiserende uitvoeringspraktijk. Het studiewerk (rond uitvoeringspraktijk van het gregoriaans in de late middeleeuwen en de renaissance) dat Hendrik verricht voor zijn Doctoraat in de Kunsten aan de Universiteit van Leiden is hier een belangrijke voedingsbodem. Extra aandacht wordt besteed aan verschillende vormen van ‘simple polyphony’ die in de 15de eeuw bekend en gebruikt werden, zoals bourdon en fauxbourdon.
Verder leidt ook de toepassing (met name in hymnes of/en sequensen) van ritmische modi tot grotere diversiteit.

Bezetting
Conor Biggs
Lieven Deroo
Paul Schils
Philippe Souvagie
Hendrik Vanden Abeele (directie)

Curriculum
PSALLENTES (‘de zingenden’) werd in 2000 opgericht door Hendrik Vanden Abeele, naar aanleiding van de vijfhonderdste verjaardag van Keizer Karel. Bij die gelegenheid werkten de zangers met de Capilla Flamenca mee aan een erg gewaardeerd herdenkingsconcert in de Gentse kathedraal.

Psallentes gaat met gevormde stemmen op zoek naar het wezen van het gregoriaans in verschillende historische stadia. Bijzondere aandacht gaat uit naar het gregoriaans van de late middeleeuwen en de Renaissance.

Naast het genoemde debuut volgden talrijke andere projecten, vaak in samenwerking met de Capilla Flamenca van Dirk Snellings. CD’s werden gerealiseerd rond de muziek van Johannes Brassart (2000, enthousiast ontvangen door de internationale muziekkritiek), Arnold de Lantins (2001) en Pierre de la Rue (2002, Diapason d’Or). Ook op twee CD’s van de Spaanse Capilla Príncipe de Viana werd het gregoriaanse aandeel verzorgd. In 2006 verschijnen twee nieuwe cd’s van het ensemble.
Psallentes was onder andere reeds te gast op Laus Polyphoniae Antwerpen, het Festival van Vlaanderen Gent, Brussel en Tongeren, het Centenario de Carlos V te Toledo, en in het Konzerthaus Wien, om er maar enkele te noemen.

Hendrik Vanden Abeele werkt sinds 2004 aan een Doctoraat in de Kunsten aan de Universiteit van Leiden (in samenwerking met het Orpheusinstituut Gent). Hij werkt hiervoor aan een onderzoeksproject rond uitvoeringspraktijk van het gregoriaans in de Zuidelijke Nederlanden tussen 1250 en 1550.

Koorlink 12-02