Concert: Graindelavoix o.l.v. Bjorn Schmelzer

14 december 2008
10:00


Onze-Lieve-Vrouwekapel van het Elzenveld

Kaart wordt geladen...

Concert: Graindelavoix o.l.v. Bjorn Schmelzer

 

Gaudeamus omnes

plainchant

 

Kyrie , missa de sancta Maria Magdelena

Nicolas Champion

 

Gloria, missa de sancta Maria Magdelena

Nicolas Champion

 

Graduale, Propter veritatem

plainchant

 

Allelluia, Surrexit Dominus

plainchant

 

Sequens, Mane prima sabbati

plainchant

 

Credo, missa de sancta Maria Magdelena

Nicolas Champion

 

Offertorium, Angelus Domini

plainchant

 

Sanctus, missa de sancta Maria Magdelena

Nicolas Champion

 

Agnus Dei, missa de sancta Maria Magdelena

Nicolas Champion

 

Communio, Diffusa est gratia

plainchant

 

Graindelavoix                        Björn Schmelzer, artistieke leiding

 

zangers:

Olalla Alemàn, Patrizia Hardt, Silvie Moors, 

Yves Van Handenhove, Marius Peterson, Paul De Troyer,

Lieven Gouwy, Björn Schmelzer, Thomas Vanlede, Arnout Malfliet

 

Jan Van Outryve: luit, cister

Floris De Rycker: luit

Liam Fennelly: vedel, gamba

William Taylor: harp

 

 

 

 

Programmatoelichting

 

Nicolas Champion (c.1488-1533), afkomstig uit het Luikse en bijna heel zijn leven in dienst van de Bourgondische Habsburgers, is een bijna totaal vergeten componist. Hoewel zijn werk door musicologen steevast als eersterangs en van het niveau van een Josquin of een Pierre de la Rue wordt beschreven, blijft zijn oeuvre tot vandaag onuigevoerd (één motet niet te na gesproken dat per vergissing aan Josquin werd toegeschreven).

 

In 1501 vervoegde Champion de grande chapelle van Filips de Schone en Johanna de Waanzinnige en bleef vervolgens in dienst van het hof tot 1524. Tussen 1508 en 1515 werkte hij voor Margaretha van Oostenrijk in Mechelen. De Amerikaanse musicologe Jennifer Bloxam toonde onlangs aan dat zijn vijfstemmige missa super Maria Magdalena tijdens haar regeerperiode werd gecomponeerd en ongetwijfeld tegemoet kwam aan de speciale affectie die de landvoogdes koesterde voor de figuur van Maria Magdalena.

 

In de miscompositie gaat Champion als een echte dramaturg te werk. Zijn compositie kan dan ook makkelijk worden vergeleken met de opbouw van een geschilderd veelluik. Interessant is dat net aan het hof van Mechelen enkele vooraanstaande schilders het leven van de heilige zondares met bijzondere aandacht in beeld hebben gebracht (oa. Bernard van Orley en de anonieme Meester van de Maria Magdalenalegende).

Wellicht geïnspireerd door de zeven demonen waarvan Christus Magdalena bevrijdde, weeft Champion zeven verschillende antifonen met Magdalena-teksten doorheen de misdelen. Het was blijkbaar ook de bedoeling dat de partij waarin de antifonen werden verwerkt met hun volledige tekst zouden worden gezongen.

Het Bourgondische hof volgde tot 1515 de Parijse ritus (Usage de Paris). Het is duidelijk dat Champion zijn zeven antifonen gekozen heeft uit deze ritus.

 

Graindelavoix presenteert speciaal voor de Antwerpse koorcyclus deze mis voor het eerst in België en in haar originele context. Tussen de vijfstemmige misdelen wordt ‘plainchant’ voor het feest van Maria Magdalena gezongen volgens de Usage de Paris.

 

De mis is ongetwijfeld een van de topstukken van de Franco-Vlaamse polyfonie rond 1500. Het is des te merkwaardig dat dit werk nog nooit eerder werd uitgevoerd. Een primeur!

 

 


BIO GRAINDELAVOIX

 

Graindelavoix is een kunstenaars-collectief dat opgericht werd door Björn Schmelzer. Sinds 1999 is hij op zoek naar muzikanten die willen experimenteren met de verhouding tussen uitvoering en schepping. De noodzaak van autoproduktieve en fysieke kunst houdt hen samen.

Graindelavoix is gefascineerd door stemmen die ophouden te communiceren, stemmen die geen boodschap meer overbrengen, maar louter de expressie zijn van hun ondergrond: gruis, intensiteiten, instincten…

Graindelavoix zoekt in oude repertoires naar de onderstroom die hen doet oplichten uit hun eigen tijd; hun ontijdse karakter uitspreidt en een interval, een spatie mogelijk maakt.

‘Oude muziek’ fascineert Graindelavoix niet omdat ze een illustratie is van een verleden en ook niet om haar mogelijke actualiteit. Net omdat ze ‘passé’ is, bevat ze een potentieel dat nog ongehoord blijft. Graindelavoix zoekt in wat te horen is een opening, achter of onder de tong.

Wat Graindelavoix in oude muziek bezighoudt is het verband tussen notatie en wat daaraan ontsnapt: het ‘bovenbewuste’ savoir-faire van de uitvoerder (ornamentatie, improvisatie, gestes,..). Voor Graindelavoix zijn zangers ‘spirituele automaten’…

Werkmateriaal zijn o.a. meerstemmige improvisatiepaktijken, mediterrane zangstijlen, klaagzangen, versieringskunst, laat-scholastische dynamica en kinematica, het affectieve lichaam, gestiek en beeldcultuur…

Graindelavoix brengt voorstellingen (concert/muziektheater) die de neerslag zijn van een uitgebreid werkproces

 

Andere Bio (of vervolg)

 

Graindelavoix werd rond 1999 opgericht door Björn Schmelzer en is een buitenbeentje in het Vlaamse oude-muzieklandschap. De groep houdt zich beslist niet aan de ongeschreven esthetische ‘etiquette’ van de oude-muziekwereld, maar gaat op zoek naar ‘alternatieve’ mogelijkheden, waarbij expressie en intensiteit de voorrang krijgen.
Graindelavoix bestaat uit zangers en muzikanten met een heel verschillende achtergrond en scholing maar met een unieke en uitgesproken expressiviteit.

Graindelavoix trad op in de belangrijkste cultuurcentra in Vlaanderen, in Brugge 2002, op Europalia Italië en in de Singel in Antwerpen. In De Bijloke in Gent isGraindelavoix  ondertussen kind aan huis. Graindelavoix ging twee jaar geleden in zee met het intrigerende Spaanse label ‘Glossa’ voor een reeks avontuurlijke opnames. Een eerste plaat met muziek van Ockeghem verscheen in februari 2006, een tweede cd met klaagliederen van Binchois kwam uit in februari 2007. Ondertussen is ook een derde plaat uit (mei 2008) met 13de eeuws repertoire uit Brabant.

 

 

Björn Schmelzer

 

combineerde zijn studies musicologie en antropologie al tijdens zijn verblijf in Zuid-Italië: hij woonde enige tijd in Napels en Palermo en deed onderzoek naar de tradities en muzikale praktijken op Sardinië, Sicilië en het Zuid-Italiaanse schiereiland. Historische antropologie en etnomusicologie helpen hem het complexe web van muzikale tradities en invloeden te ontrafelen. Hij specialiseerde zich vooral in de stijl en de functie van de ornamentatie in de mediterrane muziek en in de historische geschreven praktijk.

Naast verschillende al dan niet noodzakelijke activiteiten en stielen, deed hij aan straattheater en was ook enige tijd brocanteur.

Met Graindelavoix benadert hij de oude muziek vooral vanuit de invalshoek van het anachronisme en de geografische marge met de bedoeling het auditieve verleden heruit te vinden.

Dit resulteerde ondertussen in twee internationaal besproken en bejubelde opnames met Franco-Vlaamse polyfonie bij het gerenommeerde Spaanse platenlabel Glossa, waarmee Björn Schmelzer twee jaar geleden een langdurige samenwerking aanging. Een derde cd met muziek uit het 13de eeuwse Brabant wordt verwacht in mei 2008.
Daarnaast schrijft Björn Schmelzer ook essays en artikels over (middeleeuwse) muziek, kunst en filosofie en bereidt hij een publicatie voor over dynamiek en intensiteit in laat-gotische kunst.

koorlink graindelavoix 2008